Nr 2(114) - marzec kwiecień 2004
DWUMIESIĘCZNIK KATECHETYCZNY KURII METROPOLITALNEJ BIAŁOSTOCKIEJ

Trening pamięci
Jak więcej i trwalej zapamiętywać

Funkcjonowanie pamięci

Pamięć jest to zdolność do gromadzenia i przypominania sobie różnorodnych informacji. O funkcjonowaniu pamięci z jednej strony decyduje działanie mózgu, zmysłów i układu nerwowego, z drugiej zaś nasza wiedza, posiadane doświadczenia i emocje. Bardzo dużą rolę odgrywa też uwaga, czyli gotowość do wybiórczego skupiania się na czymś lub na kimś. Właśnie uwaga w głównej mierze decyduje o tym, jakie informacje dostają do naszej pamięci.

Do przechowywania informacji służą trzy rodzaje pamięci:

1. Zmysłowa - informacje do niej napływają poprzez zmysły(wzroku, słuchu, węchu, smaku i dotyku) i pozostają do jednej sekundy, a czasami do kilku sekund. Do pamięci zmysłowej dociera bardzo dużo informacji, ale tylko niewielka ich część jest przesyłana głębiej - do „trwalszych” rodzajów pamięci.

2. Krótkoterminowa - informacje, które do niej dotrą przechowywane są przez krótki okres (maksymalnie do 30 sekund). Żeby dobrze zapamiętać zawarte w niej informacje, należy je odpowiednio utrwalić, a następnie przesłać do pamięci długoterminowej.

3. Długoterminowa - pozwala przechowywać i wykorzystywać zawarte w niej informacje przez dłuższy czas. Jest to właśnie ten rodzaj pamięci, który ludzie mają na uwadze mówiąc o „pamięci”.

Rola uwagi w zapamiętywaniu

Kluczem do zapamiętywania jest umiejętność skupienia uwagi. Codziennie poprzez zmysły dociera do mózgu mnóstwo informacji z otaczającego nas świata, lecz świadomie lub podświadomie skupiamy uwagę na niektórych z nich.

Nie jest możliwe pełne opisanie mózgowego systemu uwagi, wiadomo jednak o trzech sferach związanych z funkcjami uwagi. Są to: orientacja na bodźce dotyczące wzroku; wykrywanie zasadniczych zdarzeń, włączając w to zdarzenia zawarte w pamięci; utrzymywanie stanu czuwania.

Uwaga ma to do siebie, że ciągle się zmienia. Zmieniają się też zmysłowe kanały odbioru informacji i inny z nich staje się dominujący.

Pamięć i słuchanie

Podstawą do zapamiętania usłyszanych słów jest ich rozumienie. Jeśli słuchamy nieuważnie, to słysząc początek jakiegoś słowa, zwrotu czy zdania możemy dokończyć je w myśli inaczej niż zamierzał zrobić to mówca, co spowoduje niewłaściwe zrozumienie wypowiedzi. Podobną przeszkodą może być zbyt ubogie słownictwo słuchacza.

Informacje nie w pełni zrozumiane utkwią w pamięci krótkoterminowej i nie zostaną przesłane do pamięci długoterminowej. Dlatego należy wyjaśniać wszelkie wątpliwości od razu, bez odkładania na później. Im lepiej coś rozumiemy, tym lepiej zapamiętujemy, a więc i tym łatwiej przypominamy sobie.

Dla lepszego zapamiętania zrozumiałych informacji możemy stosować następujące techniki:

1. Powtarzanie informacji

Jest to technika przydatna w wielu sytuacjach, a szczególnie przy poznawaniu nowych osób. W czasie rozmowy należy używać tego imienia lub nazwiska jak najczęściej, aby dobrze utrwaliło się w pamięci. Metodę powtarzania stosujemy do zapamiętywania różnego rodzaju krótkich, a zarazem ważnych informacji (daty, cyfry, adresy). Powtarzanie będzie skuteczne, gdy zostanie przeprowadzone wielokrotnie, w określonych odstępach czasu. Program minimum wygląda następująco:

- pierwszy raz po otrzymaniu informacji,

- drugi za kilka dni,

- trzeci po tygodniu.

2. Porządkowanie informacji

W jednym czasie możemy się skupić na maksimum siedmiu elementach (cyfrach, słowach). Dlatego warto porządkować informacje podczas słuchania, aby później łatwo było je przypomnieć. Ta technika jest bardzo przydatna w przypadku słuchania osób mówiących chaotycznie. I tak np. w trakcie wykładu należy oddzielnie grupować fakty, oddzielnie własne opinie wykładowcy, opowiadane historie, anegdoty itp.

3. Wykorzystanie informacji

Pamięć, podobnie jak fizyczne elementy ciała, traktowana właściwie, odwdzięcza się dobrą kondycją. Dlatego też należy używać przyswojonych informacji w rozmowach. Bierne powtarzanie jest o wiele mniej skuteczne niż utrwalanie nowej informacji metodą wykorzystywania jej w praktycznych sytuacjach.

4. Techniki mnemoniczne

Stosowanie tych technik jest gwarancją skutecznego zapamiętywania jakichkolwiek informacji. Wykorzystują one dwa bardzo ważne elementy: wyobraźnię i skojarzenia. Techniki te są szczególnie przydatne dla osób, które muszą zapamiętywać dużo informacji oraz tych, którzy mają kłopoty z zapamiętaniem.

Rady ułatwiające zapamiętanie usłyszanych informacji

Zapamiętywanie informacji jest aktywnym procesem, na który między innymi składają się nastawienie, emocje, charakter sytuacji życiowej i procesy myślowe. Dlatego należy:

1. Motywować siebie do zapamiętania.

Informacje ważne i interesujące, które mogą się przydać, zapamiętujemy bez trudu. Zaangażowanie w proces słuchania oraz uwaga i koncentracja pojawiają się wtedy spontanicznie. W przypadku, gdy motywacja jest słaba, można ją mobilizować zadając sobie pytanie: „Co ja z tego będę mieć?”.

2. Porządkować odbierane informacje.

3. Stosować techniki mnemoniczne.

4. Wyjaśniać na bieżąco wszelkie wątpliwości.

5. Nie próbować zapamiętać zbyt wielu informacji naraz.

Zgodnie z tą zasadą w trakcie zajęć w szkole, na uczelni, podczas konferencji czy zebrań robione są przerwy. Wkład, odczyt czy wystąpienie trwające np. dwie godziny zawiera zbyt wiele informacji, by możliwe było należyte ich przyswojenie. Przerwy pozwalają mózgowi uporządkować, pogrupować informacje oraz wypocząć.

6. Wykorzystać w praktyce zdobyte informacje.

Pamięć i czytanie

Dla zapamiętania przeczytanych informacji istotne znaczenie mają techniki wymienione powyżej oraz czynniki, które występują przy czytaniu. Są to:

1. Motywacja

Brak motywacji w trakcie lektury odbija się negatywnie zarówno na rozumieniu czytanego materiału, jak i na jego zapamiętywaniu. Właściwa motywacja prowadzi do bardzo dobrego wychwytywania i rejestracji w pamięci zawartych w tekście informacji. W ten sposób łatwiej je później odtworzyć, czyli przypomnieć sobie.

2. Koncentracja

Jest ona pobudzana przez motywację. Powoduje, że czytanie nie jest chaotyczne i wiemy, co w tekście jest ważne. Koncentrując się, czyli skupiając uwagę na czytanym tekście, spełniamy warunek dobrej rejestracji. Jest ona pierwszym, niezmiernie ważnym ogniwem procesów pamięciowych. Bez silnej motywacji i dobrej koncentracji nie ma skutecznej rejestracji czytanego materiału. W rezultacie zapamiętywanie jest również mało skuteczne.

3. Umiejętność relaksowania się

Relaks jest jednym z warunków dobrej koncentracji, a także najlepszym lekarstwem na zdenerwowanie, które szczególnie utrudnia proces zapamiętywania.

4. Czytanie ze zrozumieniem

Ważnym czynnikiem jest lepsze zrozumienie prowadzące do lepszego zapamiętania. Próby zapamiętania tekstu, którego nie rozumie się, przynoszą mierny efekt.

5. Dokonywanie przeglądu

Dokonanie przed lekturą przeglądu tekstu umożliwia czytanie w sposób zorganizowany i selektywny, a więc tak jak funkcjonuje pamięć. Zapamiętywanie staje się wtedy automatyczne.

6. Powtarzanie

W porównaniu do słuchania powtarzanie tego, co się przeczytało, jest jednym z ważniejszych elementów wspomagania naszej pamięci. Poprzez umiejętne powtarzanie przesyłamy przeczytane informacje z pamięci krótkoterminowej do długoterminowej.

7. Posiadanie wiedzy wstępnej

Pamięć funkcjonuje na zasadzie łączenia i kojarzenia faktów czy myśli oraz odnoszenia ich do tego, co jest znane. Zatem im więcej posiadamy informacji z danej dziedziny, tym skuteczniej zapisujemy w pamięci nowe.

Plan działań ułatwiających zapamiętanie tego, co się przeczytało

W celu ułatwienia zapamiętywania tekstów, które chcemy zachować w pamięci, proponowana jest następująca procedura:

- dokonać wstępnej oceny materiału (przegląd) i sprecyzować cel czytania

- wybrać adekwatne do celu czytania techniki czytelnicze.

- zaplanować przerwy w czasie czytania, aby „zaliczyć” kilka początków i końców, sprzyjających zapamiętywaniu.

- wyselekcjonować ważne informacje

- zanotować istotne fakty i myśli

- przeglądać notatki w celu utrwalenia

- wykorzystać nową wiedzę w praktyce

Inteligencja i wiek a pami

ęćPoziom inteligencji ogólnej nie wpływa bezpośrednio na pamięć, gdyż można ją wyćwiczyć. Posiadana inteligencja ułatwia jednak rozumienie tego, co się przeczytało, wpływając w ten sposób pośrednio na skuteczność procesów pamięciowych.

Utarł się obiegowy pogląd, że wraz z wiekiem pamięć, a więc i zapamiętywanie tego, co się przeczytało, pogarsza się. Fakty zdają się go potwierdzać. Tymczasem prawda jest zupełnie inna. Dobrą pamięć można zachować do późnej starości. Ponadto wraz z wiekiem może się ona doskonalić. Chodzi oto, że w młodości mamy, znacznie większy kontakt z książką. Z czasem, kiedy czytamy mniej, nie zmuszamy mózgu do ciągłej analizy, interpretowania, rozumienia i pamiętania tekstu. Wychodzimy coraz bardziej z wprawy.

Opr. Barbara Rogalewska

 

Bibliografia:

Zbigniew W. Brześkiewicz, Supersłuchanie, jak słuchać i być słuchanym. Warszawa 1996

Zbigniew W. Brześkiewicz, Superczytanie, jak uczyć się trzy razy szybciej. Warszawa 1997

Zdzisław Chlewiński, Modele umysłu. Warszawa 1999



Spis artykułów